KUŞ GRİBİ NEDİR?

Avian influenza (AI) evcil ve yabani kanatlılar ile memeli hayvanların çoğunda solunum ve sindirim sistemine ait belirtilerle birlikte yüksek morbidite ve mortalite ile seyreden, insanlardaki grip benzeri bir hastalıktır. İnfekte tavuklarda yüksek mortalite ile seyreden bu hastalık olgusu ilk kez 1878 yılında İtalya’da belirlenmiş ve hastalık "tavuk vebası" olarak adlandırılmıştır. Bu hastalığın etkeninin bir virus olduğu 1901 yılında ortaya konulmuş olmasına karşın, etkenin 1930'lu yıllarda ilk kez izole edilen memeli influenza A virusları ile ilişkili olduğu ancak 1955 yılında gösterilebilmiştir. Hindilerde ise ilk izolasyon 1963 yılında Kuzey Amerika’da yapılmıştır.

ETYOLOJİ

Hastalık etkeni Orthomyxoviridae familyasından Influenza gurubuna ait, tek sarmallı, RNA karakterinde genetik madde taşıyan Influenza A virusudur.( Şekil 1= Avian influenza döngüsü )

İnfluenza virusları ılıman ve kutuplara yakın bölgelerdeki insan, domuz ve at populasyonlarında belirli zamanlarda, özellikle kış mevsiminde, tropikal ve subtropikal bölgelerde ise bütün yıl boyunca görülmektedir. Bununla beraber kanatlı ve deniz memelilerinde herhangi bir zamanda influenza salgınları çıkabilir. Kıtalar arası çıkan salgınlarda, virusun alt tiplerinde bir benzerlik yoktur. Bu da şunun önemini vurgular; yatay enfeksiyonların yanında, genetik mutasyonlarda hastalığın etkisi ve şiddeti üzerinde büyük bir rol oynamaktadır.

BULAŞMA

Virüsü almış olan kuşlar, bunu salya, burun ifrazatı, ya da dışkılarında taşırlar. Hassas ya da bağışıklık sistemi zayıf olan kuşlar, bu salya ya da ifrazatlarla temas ederlerse, virüs bulaşmış olur.

- İnfekte hayvanların gözyaşı, burun akıntısı, boğaz akıntısı ile ve özellikle dışkı ile direk temas,

— Hasta veya hastalıktan ölmüş hayvanlarla yakın temas,

— Hasta hayvanlara ait salgı ve dışkılarla kontamine olmuş yüzey ve eşyalarla temas,

— Hastalık etkeninin karıştığı havanın solunması,

— Kontamine yem, su, ekipman ve kıyafetlerle,

— Klinik olarak hastalık belirtilerini göstermeyen su ve deniz kuşlarıyla,

KULUÇKA SÜRESİ

Hastalığın kuluçka süresi 3–5 gündür. Genellikle 24–36 saatte hastalık kendini gösterir. Hastalar 1–7 gün içerisinde ölürler.

KLİNİK BELİRTİLER

- Avian İnfluenza enfeksiyonunda klinik semptomlar çeşitlidir ve virus suşlarının virulensi, etkilenen tür, yaş, çevre  ve aynı anda seyreden bakteriyal hastalıklar semptomların üzerine etkilidir.

— Hasta hayvanlarda vücut ısısı yükselir, tüyler kabarır, iştahsızlık, depresyon, şiddetli ishal görülür.

— Yumurta veriminde durma noktasına varacak şekilde şiddetle azalma, yumurta kabuğunun yeterince gelişmemesine bağlı olarak şekilsiz yumurta,

— Hasta hayvanların göz kapakları kapanabilir, konjuktiva şişmiş ve kırmızı renktedir. Sakal ibik ve gözlerin çevresinde karakteristik olarak ödem ve siyanoz şekillenir. Ödem boyun ve göğüs bölgesine de yayılabilir. ödem boğulma ile sonuçlanan solunum güçlüğüne neden olur. burun deliklerinden grimsi kanlı bir eksudat gelir. Ayaklarda morarma, özellikle hindi palazlarında solunum yollarının tıkanması ilgi çekicidir.

— Kitle halinde ani ölümler (% 100'e varan),

— Hastalanan hayvanlar çoğunlukla iki gün içerisinde ölürler. Akut dönemi atlatan hayvanlarda eksitasyon, konvulsiyonlar veya dönme hareketleri ve ataksi dahil olmak üzere sinirsel belirtiler, inkoordinasyon, yürüyememe ve ayakta duramama gibi klinik bulgular gözlenir. Yumurta verimindeki ani düşüşün yanısıra yumurta kabuğunda renk açılması, kalitesinde bozukluk şekillenmesi ve incelme dikkat çekici şekilde artar.

İnsanlardaki belirtileri:

— Ateş, öksürük, boğaz ağrısı, yaygın kas ağrıları ve solunum güçlüğü gibi grip belirtileri,

— Bazen karın ağrısı ve ishal,

— Göz enfeksiyonları, zatürre, akut solunum yetmezliği gibi ağır solunum hastalıkları

TEŞHİS

Tipik hastalık belirtisini gösteren yeni ölmüş kanatlı hayvanlar ile hasta olup numune olarak gönderilmek üzere öldürülen hayvanlar (Hindi, devekuşu, kaz gibi iri cüsseli hayvanların bütün gönderilmesinde sıkıntı olması halinde, boyun dâhil olmak üzere sadece baş bölgesi),

— Yeni ölmüş/öldürülmüş hayvanlardan, antibiyotik içeren taşıyıcı sıvı içinde aseptik olarak alınmış trachea, kloaka veya bu dokulardan alınan örnekler, beyin, karaciger, dalak, akciğer, mide ve bağırsak içeriği,

- Üst düzeyde alınmış biyo güvenlik tedbirleri ile ortalama olarak alınan 3–5 adet numune; soğuk zincir kuralına uygun, en seri vasıta ile laboratuvara gönderilir ve gerekli testler yapılarak virüs tespiti yapılır.

Klinik belirti, anemnez, otopsi bulguları kesin teşhis için yeterli değildir. Hastalığın kesin teşhisi laboratuvarda virusun izolasyonu ve identifikasyonu ile mümkündür.

AYIRICI TEŞHİS

Avian İnfluenza klinik olarak;

— İnfeksiyöz Bronşitis,

— İnfeksiyöz Laryngotracheitis,

— Tavuk kolerası,

— Newcastle hastalığı,

— Mikoplazma enfeksiyonları ve

— Marek hastalığının bazı formları ile karışabilmektedir.

RİSK GRUPLARI

— Koruyucu önlem almadan kanatlı hayvan yetiştiriciliği ile uğraşanlar ve kanatlı hayvanlarla teması olanlar,

— Özellikle kanatlı hayvanlarla teması olan çocuklar,

— Koruyucu önlem almadan ölü hayvanları bertaraf edenler veye hasta hayvanları itlaf edenler.

KORUNMA

— Hasta ve ölmüş hayvanlarla temastan kaçınılmalıdır.

— Kanatlı hayvanların gözyaşına, burun akıntısına, boğaz akıntısına ve dışkılarına veya bunlarla kirlenen yüzeylere ve aşyalara temas edilmemelidir.

— Temas edilmiş ise eller bol su ve sabunla yıkanmalıdır.

— Etlerin hazırlanmasından önce ve sonra eller bol sabunlu su ile yıkanmalıdır.

— Yumurta ile temastan sonra yine eller bol su ve sabunla yıkanmalıdır.

— Ölen kanatlı hayvanlar yakılarak ve derince açılan çukurlara gömülerek üzerlerine sönmemiş kireç dökülerek bertaraf edilmelidir.

— Kanatlı hayvanların etleri ve yumurtaları iyice pişirilip (en az 70˚C) yenmelidir.

— Bu hastalıktan kaçınmanın en etkili yolu, kümes hayvanları ile yabani hayvanların temasının engellenmesidir.

TEDAVİ

Hastalığın tedavisinde, yapılan araştırmalar normal insan gribi için kullanılan ilaçların kuş gribi için de kullanılabileceğini göstermiştir. Oseltamavir (Tamiflu) ve Zanamivir (Relenza) adlı iki antiviral ilaç, semptomlar ortaya çıktıktan sonra erken dönemde kullanılırsa etkili olabilmektedir. Amantadine ve Rimantadine adlı antiviral ilaçlar da etkili olabilmektedir ancak bu ilaçlara karşı virüsün hızlı direnç geliştirmesi önemli bir sorundur. Bununla beraber virüse bağlı ortaya çıkan sekonder bakteriyel solunum yolu enfeksiyonları için de erken antibiyotik uygulama tavsiye edilmektedir. Bununla beraber, hastalıktan korunmak için aşı çalışmaları da yapılmaktadır.

Dünyada kuş gribinin görüldüğü riskli bölgeler

Havva Görmez

havvagormez@gmail.com

KAYNAKLAR:

1- T.C. Sağlık Bakanlığı Web sitesi

2- Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Web Sitesi